Een zonneboiler kiezen voor warm water en lagere gasvraag

Een zonneboiler verwarmt water met zonnewarmte. Dat is iets anders dan zonnepanelen, die elektriciteit maken. De collector op het dak, het voorraadvat en de naverwarming moeten passen bij de plek die je hebt en bij de momenten waarop je warm water gebruikt. Een grotere collector is niet automatisch beter: zodra er meer warmte wordt geproduceerd dan je kunt benutten, neemt het voordeel van extra oppervlak af.

Begin daarom niet bij een offertebedrag, maar bij je warmwatervraag en de bestaande installatie. Hieronder lees je waar je op let bij het dak, hoe een zonneboiler zich verhoudt tot zonnepanelen en een warmtepomp, en welke stappen belangrijk zijn bij installatie en subsidie.

Waarvoor gebruik je een zonneboiler?

Een zonneboiler maakt warmte voor water, geen elektriciteit. Een zonnecollector vangt zonnestraling op en verwarmt een vloeistof in een gesloten circuit. Die vloeistof geeft warmte af aan het water in een voorraadvat. Een pomp laat de vloeistof circuleren; als de opgeslagen warmte niet genoeg is, verwarmt een naverwarmer het water verder. Volgens TNO’s uitleg over zonnewarmte is dit het onderscheid met zonnepanelen: collectoren zetten zonlicht om in warmte, niet in stroom.

De gebruikelijke toepassing is warm tapwater voor douchen, baden en de keuken. Er bestaan ook zonnecombisystemen die naast tapwater bijdragen aan ruimteverwarming. Dat vraagt om een passend afgiftesysteem en een nauwkeurige afstemming op de woning. In de praktijk blijft aanvullende verwarming belangrijk: de vraag naar ruimteverwarming is vooral in de winter hoog, terwijl het aanbod van zonnewarmte dan beperkt is. TNO’s analyse van zonnewarmtesystemen laat bovendien zien dat een groter collectorveld op zonnige momenten warmte kan produceren die niet meer nodig is.

Past het systeem bij je dak en warmwaterverbruik?

Je jaarlijkse voordeel hangt niet alleen af van het aantal collectoren. Ook het aantal bewoners, hun douche- en badgedrag, de oriëntatie en schaduw op het dak, de inhoud van het voorraadvat en de manier waarop je huidige installatie naverwarmt, tellen mee. Laat een berekening daarom uitgaan van je eigen gebruik en niet alleen van een algemeen huishoudenstype.

Als indicatie noemt de Consumentenbond voor een huishouden van vier personen een collectoroppervlak van 3 tot 4 m². Op een schuin dak vraagt het collectoroppervlak ongeveer evenveel dakruimte; op een plat dak is meer ruimte nodig om te voorkomen dat collectoren elkaar beschaduwen. Het zijn voorbeelden, geen ontwerpmaat voor iedere woning: dakvorm, afstand tussen de collectoren en de ligging kunnen de benodigde ruimte veranderen. Dezelfde organisatie schat de levensduur gemiddeld op 20 tot 25 jaar. Dat is een indicatie; vraag bij een concrete installatie ook naar onderhoud en eventuele vervanging van onderdelen.

Meer collectoroppervlak betekent niet automatisch evenredig meer bruikbare warmte. In de zomer kan een systeem de tapwatervraag al grotendeels dekken; extra productie is dan niet vanzelf nuttig. TNO beschrijft dat de opbrengst per vierkante meter afneemt naarmate een collectorveld groter wordt en de warmtevraag op zonnige momenten verzadigd raakt. Vraag daarom om een berekening van de verwachte benutbare warmte, inclusief de rol van het voorraadvat en de naverwarmer.

Wat is het verschil met zonnepanelen of een warmtepomp?

Zonnepanelen leveren stroom die je in huis kunt gebruiken; een zonneboiler levert warmte aan water. Als je vooral elektriciteit wilt opwekken, zijn zonnepanelen de relevante vergelijking. Voor inzicht in onderdelen en prijsvergelijking kun je de uitleg over kosten van een zonnepanelensysteem gebruiken. Houd bij die vergelijking in gedachten dat stroom en warm tapwater verschillende energievraagstukken zijn.

Een warmtepomp kan, afhankelijk van het type en de installatie, zowel de woning als het tapwater verwarmen. Een zonneboiler is vooral een aanvulling voor tapwater en vervangt op zichzelf niet de volledige ruimteverwarming. Kijk dus eerst naar je doel: minder energie voor warm water, een andere hoofdverwarming, of beide. De rubriek duurzame energie in huis plaatst verschillende manieren van energie opwekken in de woning naast elkaar.

Voor de financiële vergelijking zijn vaste terugverdientijden misleidend. De uitkomst verandert onder meer met de aanschaf- en installatiekosten, je gebruik, de energietarieven, het onderhoud en de subsidie waarvoor je in aanmerking komt. De Consumentenbond noemt voor een gemiddeld gezin een besparing van ongeveer 40 tot 50 procent op het gasverbruik voor warm water en een terugverdientijd van 12 tot 14 jaar. Dit zijn door de Consumentenbond berekende indicaties op basis van de verwachte gemiddelde gasprijs voor de komende jaren, geen garantie voor jouw woning. Vraag bij een berekening naar de gebruikte energieprijzen en aannames en vergelijk dezelfde uitgangspunten voor elk systeem.

Welke stappen zet je vóór installatie?

1. Breng je warmwatergebruik en de huidige naverwarming in kaart. Noteer hoeveel mensen de woning gebruiken en of de vraag vooral op vaste momenten valt.
2. Controleer de beschikbare dakruimte, oriëntatie en mogelijke schaduw. Laat ook nagaan waar het voorraadvat kan staan en hoe leidingen naar het dak kunnen lopen.
3. Vergelijk een zonneboiler met de andere oplossing die je overweegt. Vraag om verwachte warmteopbrengst, benodigde collectoroppervlakte, vatinhoud, installatiekosten en onderhoud, met dezelfde uitgangspunten.
4. Controleer vóór aankoop de actuele ISDE-voorwaarden en de meldcode van het beoogde toestel. Neem de subsidie niet alvast als vast bedrag op in je begroting.
5. Laat de werking van de naverwarmer en de regeling van het systeem uitleggen. Leg vast wie de installatie uitvoert en welke gegevens je na oplevering nodig hebt.

Welke ISDE-voorwaarden gelden?

RVO vermeldt voor de ISDE voor woningeigenaren dat het toestel nieuw moet zijn en uit collectoren, een voorraadvat en een circulatiepomp bestaat. De volledige installatie moet door een bouwinstallatiebedrijf worden uitgevoerd. De woning moet volgens de voorwaarden van RVO van vóór 1 januari 2019 zijn, of de omgevingsvergunning moet vóór 1 juli 2018 zijn aangevraagd. Controleer vóór aanschaf de actuele voorwaarden op de ISDE-pagina van RVO over zonneboilers; de regeling kan voorwaarden of bedragen wijzigen.

RVO vermeldt een gemiddelde subsidiebandbreedte van € 300 tot € 1.750. Het precieze bedrag hangt onder meer af van het collectoroppervlak en de inhoud van het voorraadvat, dus gebruik dit niet als gegarandeerd bedrag voor een willekeurig model. De aanvraag doe je ná installatie en moet binnen 24 maanden na de installatiedatum worden ingediend. Staat het product niet op de meldcodelijst, dan vraagt RVO om de productbeschrijving en technische documentatie en beoordeelt het toestel aan de eisen. Bewaar de factuur en het betaalbewijs en noteer de installatiegegevens.

Voor een VvE is bovendien van belang wie eigenaar is van het dak en wie toestemming moet geven voor werkzaamheden aan gemeenschappelijke delen. Stem de technische haalbaarheid, besluitvorming en eventuele subsidieaanvraag af op de eigendomssituatie; de voorwaarden voor een eigenaar-bewoner zijn niet automatisch van toepassing op iedere VvE-situatie.

Hoe controleer je of de installatie doet wat is afgesproken?

Vraag bij oplevering om de instellingen, het schema van collector, pomp, vat en naverwarmer en uitleg over storingen en onderhoud. Controleer of de installatiegegevens overeenkomen met het gekozen product en de gegevens die je voor een eventuele subsidieaanvraag nodig hebt. Noteer vervolgens je warmwater- en energiegebruik vóór en na installatie over vergelijkbare perioden. Houd rekening met verschillen in weer, bewoners en gebruik: één zonnige maand is geen betrouwbare maat voor de jaaropbrengst.

Een zonneboiler past vooral wanneer er voldoende geschikte dakruimte is, er een bruikbare plek voor het voorraadvat bestaat en de woning regelmatig warm water vraagt. Als de zonnewarmte vooral ongebruikt blijft, of als je eigenlijk een nieuwe hoofdverwarming zoekt, kan een andere oplossing beter aansluiten. Laat de keuze afhangen van de berekende, bruikbare warmte en de totale kosten, niet alleen van het collectoroppervlak of een algemene besparingsclaim.

In de rubriek Duurzame energie