Bodemenergie benut de warmte en koude onder je woning
Wil je je verwarming vervangen en kijk je naar energie uit de bodem? De keuze tussen een gesloten bodemlus en een open systeem hangt af van je woning, de plek en de lokale regels.
Bodemenergie klinkt als één oplossing, maar de techniek kan sterk verschillen. Bij een gesloten systeem circuleert vloeistof door buizen in de bodem; een open systeem gebruikt grondwater. Beide kunnen warmte en koude leveren, meestal in combinatie met een installatie in het gebouw. Wat praktisch haalbaar is, hangt onder meer af van de bodem, de beschikbare ruimte en eventuele beperkingen op de locatie.
Wat betekent bodemenergie voor je woning?
Bodemenergie is warmte of koude uit de ondiepe ondergrond en het grondwater. Volgens het Informatiepunt Leefomgeving over de uitvoeringsvormen gaat het om systemen die de bodem tot 500 meter diep benutten. Dat is iets anders dan diepe aardwarmtewinning. Wil je de verschillen tussen de technieken en hun mogelijke toepassing in gebouwen verkennen, lees dan ook over de vormen van aardwarmte.
Voor een woning is bodemenergie doorgaans onderdeel van een groter verwarmingssysteem. De warmte uit de bodem is niet hetzelfde als warmte die zonder verdere techniek direct naar radiatoren of tapwater gaat. Welke installatie nodig is en hoe die samenwerkt met je afgiftesysteem, moet in het ontwerp worden uitgewerkt.
Welk systeem past bij de plek en het gebouw?
Bij een gesloten bodemenergiesysteem stroomt een vloeistof door leidingen in de bodem. De vloeistof neemt warmte op of staat warmte af; er wordt daarbij geen grondwater door het systeem opgepompt. Een warmtepomp maakt de bodemwarmte bruikbaar voor verwarming. De ondergrondse leidingen en de installatie in huis moeten op elkaar worden afgestemd.
Een open bodemenergiesysteem, ook wel warmte-koudeopslag of WKO genoemd, pompt grondwater op en brengt het na warmte-uitwisseling terug in de bodem. Dit type kan warmte en koude opslaan en uitwisselen, maar vraagt om een geschikte locatie en vergunningen. De twee systemen zijn dus niet zonder meer onderling uitwisselbaar.
De keuze hangt niet alleen af van de techniek. Laat vooraf onderzoeken of de bodem en de ruimte geschikt zijn, of bestaande bodemenergiesystemen in de omgeving elkaar kunnen beïnvloeden en welke lokale beperkingen gelden. De registratie-informatie van IPLO beschrijft waarom gemeenten en provincies gegevens over systemen gebruiken om mogelijke onderlinge beïnvloeding te beoordelen.
Welke regels moet je vooraf controleren?
De regels verschillen per soort systeem. Onder de Omgevingswet zijn aanleg en gebruik van open en gesloten bodemenergiesystemen aangewezen als milieubelastende activiteit. Voor een open systeem is een omgevingsvergunning van de provincie nodig. Voor een gesloten systeem kunnen de rijksregels gelden, maar gemeenten kunnen aanvullende of afwijkende regels opnemen. De actuele verdeling en uitzonderingen staan op de pagina van IPLO over veranderingen in de regels voor bodemenergie.
Controleer daarom vóór je een ontwerp of boring laat uitvoeren bij je gemeente en, als het om een open systeem gaat, bij de provincie welke vergunningen, meldingen of lokale regels van toepassing zijn. Ga niet alleen af op algemene informatie over een ander project: bevoegd gezag en plaatselijke beperkingen kunnen verschil maken.
Hoe pak je de keuze stap voor stap aan?
Begin met de warmtevraag van het gebouw en de gewenste functies, zoals koeling. Laat daarna de situatie ter plaatse beoordelen: bodemopbouw, beschikbare ruimte, bestaande systemen in de omgeving en eventuele beschermingsgebieden. Vergelijk vervolgens de open en gesloten variant op technische haalbaarheid en op de benodigde werkzaamheden en vergunningen.
Vraag bij een voorstel om een duidelijke onderbouwing van de ontwerpkeuzes: welke warmte- en koelvraag is gebruikt, hoe is het ondergrondse deel gedimensioneerd en hoe wordt rekening gehouden met de omgeving? De overheid schrijft voor bepaalde ontwerp-, aanleg- en onderhoudswerkzaamheden erkenningen voor; IPLO licht toe welke werkzaamheden daaronder vallen in de informatie over kwaliteit bij ontwerp en aanleg.
De totale kosten zijn afhankelijk van onder meer het gekozen systeem, de bodem, de boor- of aanlegwerkzaamheden en de installatie in het gebouw. Zonder locatieonderzoek en een gespecificeerde offerte is er geen betrouwbaar algemeen bedrag te geven. Vergelijk voorstellen daarom op dezelfde uitgangspunten en controleer wat wel en niet is inbegrepen.
Hoe controleer je of het systeem goed functioneert?
Laat na aanleg controleren of het systeem volgens het ontwerp is ingeregeld en of de installatie in huis ermee samenwerkt. Bespreek welke gegevens worden bijgehouden, hoe storingen worden opgevolgd en wie verantwoordelijk is voor onderhoud. Bij systemen waarvoor wettelijke voorschriften gelden, moet het ontwerp ook aan de toepasselijke eisen voor bodem en energie voldoen.
Bij gesloten systemen kunnen eisen gelden voor de afstemming op de warmte- en koudevraag en voor de balans tussen warmte en koude die aan de bodem wordt toegevoegd. De precieze toepasselijkheid hangt af van het systeem en de situatie; IPLO beschrijft de eisen en uitzonderingen voor gesloten systemen in de regels voor bodem en energie. Controleer die voorwaarden met de ontwerper en het bevoegd gezag, zodat je niet alleen naar de werking in huis kijkt, maar ook naar de gevolgen voor de bodem.
Veelgestelde vragen
Is bodemenergie hetzelfde als geothermie?
Niet precies. Bodemenergie voor gebouwen benut de ondiepe ondergrond; geothermie verwijst doorgaans naar warmtewinning uit diepere aardlagen. De termen worden soms door elkaar gebruikt, maar de technieken en regels verschillen. Welke vorm relevant is voor je woning, hangt af van de diepte, het systeem en het beoogde gebruik.
Kan bodemenergie ook koelen?
Ja. Een bodemenergiesysteem kan naast verwarming ook koude leveren. Hoe dat gebeurt en hoeveel koeling beschikbaar is, verschilt per systeem en gebouw. Bespreek daarom bij het ontwerp zowel de warmtevraag als de koelvraag, en laat nagaan hoe het gebruik van warmte en koude de balans in de bodem beïnvloedt.
Zijn er subsidies voor bodemenergie?
Of er subsidie beschikbaar is, hangt af van de installatie, de aanvrager en de actuele voorwaarden. Controleer de officiële informatie voordat je een opdracht verstrekt: regelingen kunnen veranderen en niet iedere bodemenergiesysteem of woningeigenaar komt automatisch in aanmerking.
In de rubriek Geothermie