Een bodemwarmtepomp haalt warmte uit de grond
Wil je je cv-ketel vervangen en overweeg je een bodemwarmtepomp? De keuze hangt niet alleen af van het toestel, maar ook van je woning, de bodemlus, de beschikbare ruimte en de regels voor aanleg.
Een bodemwarmtepomp haalt warmte uit de bodem en brengt die met elektriciteit op een bruikbare temperatuur voor je verwarming en tapwater. De bron ligt uit het zicht, maar aanleggen vraagt boorwerk en een passende plek. Daardoor is deze oplossing anders dan een warmtepomp die warmte uit buitenlucht haalt. Hieronder lees je welke eigenschappen van je huis en perceel tellen, hoe de opties verschillen en wat je vóór en na de installatie controleert.
Hoe haalt een bodemwarmtepomp warmte uit de grond?
Bij een veelvoorkomende woninginstallatie circuleert vloeistof door een gesloten leiding in de bodem. Die neemt warmte op; de warmtepomp verhoogt de temperatuur en geeft de warmte af aan de verwarming en het voorraadvat voor warm water. Volgens het Informatiepunt Leefomgeving komt de circulatievloeistof bij zo’n gesloten systeem niet in contact met het grondwater.
Dit is bodemenergie op woningniveau, niet hetzelfde als diepe geothermie. De verschillen tussen bodemenergie en aardwarmte op grotere diepte staan bij vormen van aardwarmte.
Past de bron bij je woning en perceel?
Begin bij de warmtevraag van je woning. Isolatie, kierdichting en het afgiftesysteem bepalen hoeveel warmte nodig is en op welke temperatuur radiatoren of vloerverwarming die moeten afgeven. Laat de benodigde capaciteit berekenen op basis van de woning, niet alleen op basis van het vermogen van de bestaande cv-ketel.
Een bodemlus vraagt ruimte voor de boorwerkzaamheden en een plek waar de boorinstallatie bij kan. Ook de bodemopbouw en aanwezige bodemenergiesystemen in de omgeving spelen mee in het ontwerp. Vraag de ontwerper om toe te lichten waar de lus komt, hoe diep en lang die wordt en hoe het systeem op de verwachte warmte- en eventuele koelvraag is afgestemd.
Welke mogelijkheden zijn er?
Een gesloten bodemlus is doorgaans een individuele oplossing: de vloeistof blijft in leidingen en een warmtepomp verzorgt de warmte in huis. Een open bodemenergiesysteem gebruikt grondwater en kan bijvoorbeeld bij grotere of collectieve toepassingen passen. De NPLW-uitleg over bodemenergie beschrijft de verschillen in toepassing.
Vergeleken met een lucht-waterwarmtepomp heeft een bodemwarmtepomp geen buitenunit nodig. De bodemtemperatuur verandert minder sterk met het seizoen dan de buitenlucht, wat volgens Milieu Centraal kan bijdragen aan een hoger rendement. Daar staan hogere aanlegkosten en ingrijpender werkzaamheden tegenover. Milieu Centraal noemt voor een volledig elektrische bodemwarmtepomp met bodembron in zijn kostenvoorbeeld ongeveer €30.000; dit is een indicatie, geen offerte, en de situatie en uitvoering bepalen de uiteindelijke prijs. Vergelijk daarom complete voorstellen, inclusief bron, toestel, werkzaamheden, eventuele subsidie en de aannames achter het verwachte energiegebruik.
Welke regels gelden vóór de aanleg?
Voor het aanleggen en gebruiken van een gesloten bodemenergiesysteem geldt een meldplicht. Het Informatiepunt Leefomgeving vermeldt dat de melding ten minste vier weken vóór de start moet worden gedaan. Daarbij horen onder meer gegevens over de ligging, diepte en lengte van de bodemlussen en het berekende effect op systemen in de omgeving. Controleer via het Omgevingsloket en bij je gemeente of voor jouw situatie aanvullende lokale regels of een vergunning gelden.
Laat vooraf ook vastleggen wie de melding verzorgt en welke gegevens je na oplevering ontvangt. Bewaar in elk geval de situatietekening en documentatie van de bron: die informatie kan later van belang zijn bij onderhoud of werkzaamheden aan het perceel.
Hoe beoordeel je offertes en het resultaat?
Vraag offertes op met dezelfde uitgangspunten. Let niet alleen op de prijs van de warmtepomp, maar ook op het ontwerp en de aanleg van de bron, de aanpassing van de verwarming, het voorraadvat, regeling, werkzaamheden op het terrein en de inbedrijfstelling. Laat opnemen welk energiegebruik en welke seizoensprestatie worden verwacht en onder welke aannames die berekening geldt.
Na oplevering kun je het werkelijke stroomgebruik en de geleverde warmte volgen. Vergelijk die over een voldoende lange periode en houd rekening met buitentemperatuur, warmwatergebruik en instellingen. Wijkt het verbruik duidelijk af van de verwachting, laat dan controleren of de instellingen, regeling en werking van de bron kloppen. Zo beoordeel je de installatie op gemeten prestaties in plaats van alleen op de verkoopraming.
Veelgestelde vragen
Maakt een bodemwarmtepomp geluid buiten?
Bij een gesloten bodemlus is er geen buitenunit nodig die warmte uit de lucht haalt. De bronleidingen liggen onder de grond; de warmtepomp zelf staat binnen. Dat betekent niet dat de installatie helemaal geluidloos is: binnen kunnen onder meer de compressor en pompen hoorbaar zijn. Vraag daarom naar de opstellingsplek en het verwachte geluid in huis.
Kan een bodemwarmtepomp ook koelen?
Dat kan bij geschikte systemen, bijvoorbeeld via vloerverwarming. De woning geeft dan warmte af aan de bodem. Of dit voor jouw installatie mogelijk en verstandig is, hangt af van het ontwerp, de afgiftesystemen en de bodemlus. Laat vastleggen hoe koeling wordt geregeld en wat dit betekent voor het gebruik en de werking van het systeem.
Is een bodemwarmtepomp hetzelfde als warmte-koudeopslag?
Nee. Een individuele bodemwarmtepomp gebruikt vaak een gesloten lus met vloeistof in leidingen die geen contact maakt met het grondwater. Bij warmte-koudeopslag wordt grondwater opgepompt en teruggebracht via bronnen. Dat zijn verschillende bodemenergiesystemen, met andere toepassingen en regels. Welke variant bedoeld wordt, blijkt uit het ontwerp van de installatie.
In de rubriek Geothermie